نصیحت حضرت لقمان (ع) به فرزندش

سه نوع انسان در سه موقعیت شناخته می شوند:

1.  حلیم و بردبار را در وقت خشم و غضب بشناس

2.  شخص شجاع را در هنگام جنگ بشناس

3.  و دوست را در غربت بشناس

کوه سعد و سعید در کنار روستای سپهران در بخش کلاترزان

 

نه زندگی آنقدر شیرین و نه مرگ آنقدر تلخ

که انسان شرافتش را به آن ببازد

 

جمعیت و خانوار شهرستان های کردستان بر اساس سرشماری عمومی نفوس و مسکن 1390

شرح	جمعیت	مرد	زن	خانوار
کل کشور	75149669	37905669	37244000	21185647
نقاط شهري	53646661	27023638	26623023	15427848
نقاط روستايي	21446783	10853217	10593566	5744614
غير ساكن	56225	28814	27411	13185
كردستان	1493645	751156	742489	402354
نقاط شهري	985874	496553	489321	271238
نقاط روستايي	507771	254603	253168	131116
غير ساكن
بانه	132565	67143	65422	32724
نقاط شهري	90304	45548	44756	23377
نقاط روستايي	42261	21595	20666	9347
غير ساكن
بيجار	93714	46613	47101	26127
نقاط شهري	52283	26023	26260	14970
نقاط روستايي	41431	20590	20841	11157
غير ساكن
دهگلان	62844	31639	31205	17165
نقاط شهري	26281	13172	13109	7214
نقاط روستايي	36563	18467	18096	9951
غير ساكن
ديواندره	81963	41093	40870	19876
نقاط شهري	28508	14297	14211	7130
نقاط روستايي	53455	26796	26659	12746
غير ساكن
سروآباد	49841	24683	25158	13581
نقاط شهري	4976	2498	2478	1318
نقاط روستايي	44865	22185	22680	12263
غير ساكن
سقز	210820	105310	105510	53997
نقاط شهري	142032	70925	71107	37776
نقاط روستايي	68788	34385	34403	16221
غير ساكن
سنندج	450167	227446	222721	127825
نقاط شهري	375280	189776	185504	107101
نقاط روستايي	74887	37670	37217	20724
غير ساكن
قروه	136961	67629	69332	38201
نقاط شهري	87792	43336	44456	24474
نقاط روستايي	49169	24293	24876	13727
غير ساكن
كامياران	105996	53889	52107	28553
نقاط شهري	56355	28968	27387	14974
نقاط روستايي	49641	24921	24720	13579
غير ساكن
مريوان	168774	85711	83063	44305
نقاط شهري	122063	62010	60053	32904
نقاط روستايي	46711	23701	23010	11401
غير ساكن

موضوعات مرتبط: معرفي استان كردستان

زندگي انسان چون يك خوابگرد، خودكار و مكانيكي است. اعمالش را چون يك آدم آهني انجام مي دهد. اگر اعمالت را تماشا كني، متعجب خواهي شد كه چگونه يك اشتباه را هرروز مرتكب مي شوي. بارها تصميم گرفته اي آن اشتباه را ديگر مرتكب نشوي اما چنين تصميم هايي بي فايده هستند. وقتي دوباره در آن موقعيت قرار بگيري، مثل هميشه واكنش نشان مي دهي. نمي داني كه چگونه پاسخ دهي. « واكنش » و « پاسخ » با يكديگر متفاوتند. واكنش، خودكار و ناخودآگاه است اما پاسخ، غير خودكار و خودآگاه. پاسخ بر اساس موقعيت مورد نظر داده مي شود اما واكنش بر اساس الگوي هميشگي. واكنش يعني دنبال كردن راه حلهاي آماده و برنامه هاي از پيش تعيين شده اي كه به ما ديكته شده و از گذشته غالب گشته است. و زندگي كردن در اين لحظه، بدون دخالت گذشته، همان پاسخ است.

اوشو

 

بهترین هنر زندگی، انسان بودن است.

 

آموزش زبان کردی (سورانی)

زبان چیست؟

زبان، ابزار عمدهء بشر برای برقراری ارتباط با یکدیگر می باشد. زبان در شکل اصلی خویش به صورت محاوره ای می باشد، اگرچه می تواند به انواع دیگر رسانه ها از قبیل نوشته منتقل گردد. زبان محاوره ای انسان مرکب از اصواتی است که به تنهایی معنایی ندارند اما می توانند با اصوات دیگر برای خلق نهادهای معنادار، ترکیب شوند.لازم به تاکید است که زبان فقط وسیله ارتباطی افراد بشر نیست بلکه بخش بسیار مهم و انکار ناشدنی از هویت و شخصیت انسان نیز هست.

الفبا چیست؟

مجموعه ای از نمادها یا نویسه ها (کاراکترها) که برای نمایش اصوات یک زبان به کار می روند. برای مثال هر کدام از علامت های " الف، ڤ، A، φ " یک نویسه هستند که برای نشان دادن آوایی در یک زبان تعریف شده اند. به عبارت دیگر الفبا سیستمی برای نمایش اصوات یک زبان توسط یک مجموعه از نمادهای قابل فهم و متمایز است. هر نویسه در یک الفبا معمولا نمایشگر یک حرف صدادار، و یا یک حرف بی صدا می باشد.

الفبای لاتین چیست؟

این الفبا که الفبای رومی نیز خوانده می شود، رایجترین سیستم الفبا در جهان است. این الفبا استاندارد نوشتن به زبان انگلیسی و اغلب دیگر زبانهای اروپایی نیز میباشد. این الفبا شکل توسعه داده شدهای از الفبای اتروسکان (الفبای وابسته به سرزمین اتروریا از نواحی قدیم ایتالیا) در سده ششصد قبل از میلاد میباشد. ریشههای الفبای لاتینی را میتوان در الفبای اتروسکان، یونانی، و دستنوشته های فنیقی تا الفبای سامی شمالی كه در خاورمیانه در سده یک هزار و صد قبل ازمیلاد استفاده میشده، جستجو كرد.

الفبای سامی چیست؟

اولین سیستم الفبای کاملا پیشرفته می باشد. این سیستم حداقل به سده یازدهم قبل از میلاد در سوریه برمیگردد و احتمالا، مستقیم و یا غیر مستقیم، ریشه تمام متون الفبایی بعدی میباشد الفبای سامی شمالی باعث ترقی الفباهای آرامی و فنیقی گردیده است. این الفباها بنوبه خود موجبات پیشرفت الفباهای هندی، سامی، و اروپایی را فراهم آوردهاند.،الفبای سامی شمالی بیست و دو حرف داشته و همچنین از راست به چپ نوشته میشدهاند که این خود از مشخصههای اغلب الفباهای سامی بعدی میباشد (به طور مثال، عبری و عربی).

زبان کُردی چیست؟

زبان کُردی بخشی از خانواده زبانهای هند و اروپائی است.این زبان با گویشهای متعدد خود عضو شاخه شمال شرقی این خانواده در قسمت زبانهای هند و ایرانی و یکی از زبانهای شاخه شمال غربی زبانهای ایرانی (اوستایی – کُردی – فارسی – بلوچی – تاجیکی- پشتو) است که در بخشهایی از خاورمیانه که به آن سرزمین کُردستان گفته میشود به آن گفتگو میشود و با زبان فارسی قرابت نزدیکی دارد.

پروفسور ن. مکنزی نوشته است: که در نظر اول می‎توان انتظار داشت که منظور از زبان مادی زبان کُردی است.

همچنین ولادیمیر مینورسکی معتبرترین زبانشناس زبان کُردی این نظر را تایید میکند:

«اگر کُردها از نوادگان مادها نباشند، پس برسر ملتی چنین کهن و مقتدر چه آمدهاست و این همه قبیله و تیرهٔ مختلف کُرد که به یک زبان ایرانی و جدای از زبان دیگر ایرانیان تکلم میکنند؛ از کجا آمدهاند؟»

بدون تردید اشعار بابا طاهر در گویش کُردی جنوبی " لَکی" در قرن یازده میلادی و نوشته های آیین یارسان در گویش اورامانی و گورانی در قرن سیزده هم میلادی، بخشی از کهن ترین آثار ادبی کُردستان هستند.

از نظر جغرافیایی سرزمین کُردستان به قسمتهایی از ایران، ترکیه، عراق و سوریه گفته میشود. اما جمعیتهای پراکنده کُرد نیز در جمهوری آذربایجان، روسیه، ارمنستان، شمال خراسان و در مناطقی از استان گیلان (یعنی لوشان و چمخاله لنگرود) یافت میشوند.

الفبای کردی چیست ؟

نویسه های زیر الفبای کُردی را نشان می دهند :

صامت (بی صدا) :

ئـ / ب / پ / ت / ج / چ / ح / خ / د / ر / ڕ / ز / ژ / س / ش /

ع / غ / ق / ف / ڤ / ک / گ / ل / ڵ / م / ن / و / ه / ی / (29 نویسه)

مصوت (صدادار ):

ـه / ێ / ۆ / ا / وو {او کشیده } / ی / و {او کوتاه} / بزرۆکە / (8 نویسه)

بزرۆکە:

- در الفبای عربی نویسه ایی برای بزرۆکە در نظر گرفته نشده اما در الفبای لاتین از نویسه " i " استفاده می شود

- بزرۆکە (bzroka) صوتی نزدیک به صوت کسره است که در رسم الخط لاتین به صورت " i / I " نشان داده می شود. عرب آنرا کسره ی مختلسه یعنی کسره دزدکی می خوانند. " بزر " در کُردی به معنی گم شدن است.

 

----------------------------------------

صامت چیست ؟ به آواهایی گفته می شوند که در هنگام ادا کردن با مانع (موانعی مانند لب،دندان،حلق) برخورد می کنند یا به اصطلاع استپ می شوند.

مصوت چیست ؟ آواهایی که صامت ها به کمک آنها ادا می شوند و در هنگام ادا کردن با هیچ گونه استپی روبرو نمی شوند.

حال به مقایسه ظاهری الفبای زبان فارسی با الفبای زبان کُردی می پردازیم:

نویسه های زیر الفبای زبان فارسی را نشان می دهد:

صامت (بی صدا)

/ ء / ا / ب/ پ/ ت/ ث/ ج/ چ/ ح/ خ/ د/ ذ / ر/ ز/ ژ/

/ س/ ش / ص/ ض/ ط / ظ/ ع / غ/ ق/ف/ک/گ/ ل/ م/ ن/ و/ ه/ ی / (33 نویسه)

مصوت (صدادار)

َ / ِ / ُ / ا / و (صدای او کشیده) / ی / (صدای ایی کشیده) (6 نویسه)

 

----------------------------------------

 

جدول مقایسه ایی بین الفبای کُردی و فارسی:

در صامت ها:

Ø: یعنی این نویسه را ندارد

فارسی

ء

ا

ب

پ

ت

ث

ج

چ

ح

خ

کُردی

ئـ

ا

ب

پ

ت

Ø

ج

چ

ح

خ

فارسی

د

ذ

ر

Ø

ز

ژ

س

ش

ص

ض

کُردی

د

Ø

ر

ڕ

ز

ژ

س

ش

Ø

Ø

فارسی

ط

ظ

ع

غ

ف

Ø

ق

ک

گ

ل

کُردی

Ø

Ø

ع

غ

ف

ڤ

ق

ک

گ

ل

فارسی

Ø

م

ن

و

ه

ی

 

کُردی

ڵ

م

ن

و

ه

ی

 

 

----------------------------------------

در مصوت ها :

Ø: یعنی این نویسه را ندارد

فارسی

َ

ِ

ُ

ا

و

ی

Ø

Ø

کُردی

ـه

ێ

ۆ

ا

وو

ی

و

i بزرۆکە

 

----------------------------------------

با کمی دقت در همین دو جدول می توان به تفاوت های ظاهری زیر اشاره کرد:

در صامت ها:

1. در الفبای کُردی نویسه های (ث / ذ / ص / ض / ط / ظ) وجود ندارند پس این نویسه ها در نوشتار کُردی هیچ کاربردی ندارند.

2. در الفبای کُردی

برای نویسه های (ث / ص / س) ازنویسه (س)

برای نویسه های (ت / ط) از نویسه (ت )

برای نویسه های (ذ / ز / ض / ظ) ازنویسه (ز )

استفاده می شود.

3. نویسه های (ئـ/ ڕ / ڤ / ڵ) تنها به الفبای زبان کُردی اختصاص دارند.

در مصوت ها:

1. نویسه های (ا / ی) در هر دو کامل شبیه هم هستند.

2. تلفظ نویسه های (ـه / ێ / ۆ / وو) دقیقا شبیه تلفظ نویسه های ( / ِ / ُ / و { او کشیده }) است اما شیوه نوشتاریشان با هم متفاوت است.

3. نویسه های (و {او کوتاه} / { I } بزرۆکە) تنها به الفبای زبان کُردی اختصاص دارند.

 

----------------------------------------

حال برای شروع موضوع حروف را به چهار دسته تقسیم کرده سپس به بررسی هر دسته می پردازیم :

دسته اول (درس اول ): نویسه هایی که از نظر نوشتاری و تلفظ (طرز ادا) بین الفبای کُردی و الفبای فارسی مشترک هستند.

دسته دوم (درس دوم ): نویسه هایی که از نظر نوشتاری مشترک ولی از نظر تلفظ (طرز ادا) متفاوت هستند.

دسته سوم (درس سوم ): نویسه هایی که از نظر نوشتاری متفاوت ولی از نظر تلفظ (طرز ادا ) مشترک هستند.

دسته چهارم (درس چهارم ): نویسه هایی که هم از نظر نوشتاری وهم از نظر تلفظ (طرز ادا) باالفبای فارسی متفاوتند.

درس اول

دسته اول: نویسه هایی که از نظر نوشتاری و تلفظ مشترک هستند

دسته دوم: نویسه هایی که از نظر نوشتاری مشترک ولی از نظر تلفظ متفاوت هستند.

دسته سوم: نویسه هایی که از نظر نوشتاری متفاوت ولی از نظر تلفظ مشترک هستند.

دسته چهارم: نویسه هایی که هم از نظر نوشتاری وهم از نظر تلفظ متفاوتند.

 

----------------------------------------

بررسی دسته اول:

نویسه هایی که از نظر نوشتاری و تلفظ (طرز ادا) بین الفبای کُردی و الفبای فارسی مشترک هستند.

" این علامت نشان دهنده لینک دانلود فایل صوتی است. فایل های صوتی را دانلود کرده و به

دقت به آن گوش دهید. "

در صامت ها :ب/ پ / ت / ج/ چ/ خ/ د / ر/ ز / ژ / س/ ش/ ف/ ک/ گ/ ل/ م/ ن/ ه / ی (20 نویسه)

در مصوت ها: ا / ی (صدای ایی کشیده) / (2 نویسه)

صامت ها :

----------------------------------------

1 - (ب: بـ ـبـ ـب ب)

باران، سبەینێ، قەڵب، کەڵەباب، بەران، بۆق، سەبر، سێبەر، کەباب، باب

در الفبای لاتین این آوا را با نویسه " b / B " نشان داده می شود.

----------------------------------------

2 - (پ: پــ ـپـ ـپ پ )

پیر، تەپڵ، خشپە، پەپوولە، سپی، سپڵە، شڵپە، قاپ، ئەسپ ،تۆپ

در الفبای لاتین این آوا را با نویسه " p /P" نشان داده می شود.

----------------------------------------

3 - (ت: تــ ـتـ ـت ت )

تەرزە، تازە، تۆز، پشتێن، نیشتمان، نەتەوە، سەردەشت، زەرتوشت، تەڕ، ەماتە

در الفبای لاتین این آوا را با نویسه " t / T " نشان داده می شود.

----------------------------------------

4 - (ج: جـ ـجـ ـج ج)

جێگا، جل، جوولەکە، جۆگە، جووچکە، هەنجیر، زنجیر، پەنجە، ڕەنج، سەرنج

در الفبای لاتین این آوا را با نویسه " c / C " نشان داده می شود.

(دانلود فایل نویسه های " ب / پ / ت /ج ")

----------------------------------------

5 - (چ: چـ ـچـ ـچ چ)

بێچوو، کەوچک، کەچەڵ، قاچ، ماچ، کۆچ، ورچ، پرچ، چرچ، کچ در الفبای لاتین این آوا را با نویسه " ç / Ç" نشان داده می شود.

----------------------------------------

6 - (خ: خـ ـخـ ـخ خ )

خاو، خێل، خەرمان، تەختە، خوشک، مێخەک، خەو، بەرخ، شاخ، داخ در الفبای لاتین این آوا را با نویسه " x / X" نشان داده می شود.

----------------------------------------

7 - (د: د ــد )

دەرزی، دەست، کورد، ورد، درشت، درۆ، دەم، دڕک، دار، درگا در الفبای لاتین این آوا را با نویسه " d / D" نشان داده می شود.

----------------------------------------

8 - (ر: ر ـر )

سەرباز، سەردار، دەرزی، دەردەدار، زۆر، برۆ، برا، کرێکار، کوردستان، کەر در الفبای لاتین این آوا را با نویسه " r / R" نشان داده می شود.

----------------------------------------

9 - (ز: ز ـز )

زانا، زیرەک، زەماوەند، زۆر، مزگێنی، بەرز، زەرگەتە، زریکە، زانست، پارێزەر، زانکۆ در الفبای لاتین این آوا را با نویسه " z / Z" نشان داده می شود.

----------------------------------------

10 – (ژ: ژ ـژ )

بێژنگ، کەژ، ژین، ژار، ژیر، ژن، ئەژنۆ، ژێر، ژیلەمۆ، ژان در الفبای لاتین این آوا را با نویسه " j / J" نشان داده می شود.

----------------------------------------

11 – (س: ســ ـسـ ـس س )

سارد، ئەسرین، سنوور، سهرۆك، زانست، ههناسه، سی، مامۆستا، سهرهتا، کۆسپ در الفبای لاتین این آوا را با نویسه " s / S " نشان داده می شود.

----------------------------------------

12 – (ش: شــ ـشـ ـش ش)

شار، شاباش، شاخ ،شەو، شین، شەل، شووشە، شمشاڵ، شووتی، شەکەت

در الفبای لاتین این آوا را با نویسه " ş / Ş" نشان داده می شود.

----------------------------------------

13 – (ف: فـ ـفـ ـف ف )

فێنک، فشە، تریفە، تف، ماف، فیشەک، فانتۆم، دهرفهت، بەفر، شەرەف

در الفبای لاتین این آوا را با نویسه " f / F" نشان داده می شود.

----------------------------------------

14 – (ک: کــ ـکـ ـک ک )

کاوە، کەم، چکۆلە، تێکۆشان، مێشک، وشک، تاریک، پاک، چاک ،بووک

در الفبای لاتین این آوا را با نویسه " k / K" نشان داده می شود.

----------------------------------------

15 – (گ: گــ ـگـ ـگ گ )

گەڵا، هەنگاو، مانگ، ڕەنگ، گورگ، مانگا، گرێو، گڕ ،گریان، گاڵتە، در الفبای لاتین این آوا را با نویسه " g / G" نشان داده می شود.

----------------------------------------

16 – (ل: لــ ـلـ ـل ل )

لێو، کەل و پەل، کەلاوە، لاو، لاواز، گەردەلوول، لۆتی، مەلە، مەل، لێبووردن

در الفبای لاتین این آوا را با نویسه " l / L" نشان داده می شود.

----------------------------------------

17 – (م: مــ ـمـ ـم م)

مشک، مانگ، هێمن، سمێڵ، سمۆرە، نم، بزمار، مەلە، دیمەن، کۆمار در الفبای لاتین این آوا را با نویسه " m / M" نشان داده می شود.

----------------------------------------

18 – (ن: نــ ـنـ ـن ن )

نان، نەرم، ناو، گزنگ، نەوسن، بزن، بەران، شنۆ، شنە، هەناسە در الفبای لاتین این آوا را با نویسه " n / N" نشان داده می شود.

----------------------------------------

19 – (ﮬ: هـ ـهـ)

هێمن، هەنار، هەنجیر، نهێنی، بەهار، مەهاباد، داهاتوو، هاندان، هەرمێ، هەڵبژاردن در الفبای لاتین این آوا را با نویسه " h / H" نشان داده می شود.

----------------------------------------

20 – (ی: یـ ی)

یارمەتی، یار، یاخی، یانزە، وەیلان، بایێخ، تایبەت، یەکیەتی، یەک، سەیران

در الفبای لاتین این آوا را با نویسه " y / Y" نشان داده می شود.

-------------------------------------------------

مصوت ها :

1- (ا: ا ـا )

یارمەتی، یار، یاخی، بەران، هەناسە، فانتۆم، تاریک، پاک، چاک ،نان در الفبای لاتین این آوا را با نویسه " a / A" نشان داده می شود.

----------------------------------------

2 – (ی: ـیـ ى)

یاخی، تاریک، هەنجیر، شین، ئهسرین، پیت، تیشک، دیمهن، بهزهیی، زایینی

در الفبای لاتین این آوا را با نویسه " î / Î" نشان داده می شود.

-------------------------------------------------

لازم به ذکر است:

1: چون کاربرد این نویسه ها شبیه زبان فارسی است نیازی به توضیح بیشتر ندارد.

2: هدف فقط شنیدن و دیدن کلماتی است که با این تعداد نویسه مشترک نوشته شده اند، در درس های بعدی با معنی این کلمات نیز آشنا خواهید شد.

 

-------------------------------------------------

جدول مقایسه ایی نویسه های لاتین با عربی مربوط به دسته اول :

صامت ها

الفبای لاتین

الفبای عربی

B - b

ب

P - p

پ

T - t

ت

C - c

ج

Ç - ç

چ

X - x

خ

D - d

د

R - r

ر

Z - z

ز

J – j

ژ

S - s

س

Ş - ş

ش

F – f

ف

K – k

ک

G – g

گ

L – l

ل

M – m

م

N – n

ن

H – h

هـ

Y – y

ی

 

مصوت ها

الفبای لاتین

الفبای عربی

A - a

ا

î / Î

ی

۱- پیشانی: ناوچاوان

2- ابرو: برۆ

3- چشم: چاو

4- گوش: گوێچکە

5- بینی: لووت

6- سوراخ بینی: کونەلووت

7- گونه: گۆنە

8- دهان: دەم

9- فک: کاکیلکە

10- چانه: چەناکە

 

1- ریه: سی

12- كلیه: گورچیلە

13- كبد: سپڵ

14- قلب: دڵ

15- مثانه: میزەڵان

16- روده: ریخۆڵە

 

۱۷- انگشت: قامک

18- شست: قامکەگەورە

19- مچ: مەچەک

20- کف دست: بەرەدەست

 

قامک قامکەگەورە مەچەک بەریدەست

 

۲۱- دندانها:دیانەکان (دیان)

22- لثه: پووک

ئاچەر

مشاری برقی

ئامووردەستی

پێچ

پێچگوشتی

پۆمپ

چراقوە

چەکوش

تەناف

کاردەک

مقەست

مۆرە

بێڵاسن بزمار فڵچە

تەور

روزها به زبان کردی

شنبه: شەممە

یک شنبه: یەکشەممە

دوشنبه: دووشەممە

سه شنبه: سێشەممە

چهارشنبه: چوارشەممە

پنج شنبه: پێنجشەممە

جمعه: هەینی یا جومعە

فصل های کردی / به شان کوردی   

کوردی سنی

بو هار: بهار

هاوين: تابستان

پايز: پاييز

زيستان :زمستان

کوردی که لهور

وه هار: بهار

پايز: تابستان

سه رده وا: پاييز

زمسان :زمستان

 

 

خانواده کردی / هووز کوردی   

ژن(ئافره ت): زن

پیا: مرد

کور: پسر

دوه ت(کیچ): دختر

باوک: پدر

دالک(دایک) :مادر

برا: برادر

خوه یشک: خواهر

باپیر: پدر بزرگ

داپیر(نه نگ): مادربزرگ

مام(تاتگ): عمو

خالوو :دایی

میمگ: خاله و عمه

زاوا: داماد

وه یو: عروس

خه سوره: مادرزن و پدر زن و پدر شوهر و مادر شوهر و برادر زن

شو: شوهر

ژن: زن و عیال

هاو زاوا: باجناق

ئامووزا: پسر عمو و دختر عمو

خالووزا: پسر دایی و دختر دایی

میمزا: پسر عمه و پسر خاله و دختر عمه و دختر خاله

ژن خالوو: زن دایی

ژن تاتگ: زن عمو

شو میمگ: شوهر خاله و شوهر عمه

دوه ته ر زا: نوه دختری

کررزا: نوه پسری

دش: خواهر شوهر

 

روزهای کردی / رووژان کوردی   

شه ممه: شنبه

یه کشه ممه: یکشنبه

دوو شه ممه دوشنبه

سی شه ممه سه شنبه

چوار شه ممه چهار شنبه

په ن شه ممم پنجشنبه

هه ینی آدینه

پشوودان تعطیل

 

 

اعداد کردی / ژماران کوردی   

يه ک ۱

دوو ۲

سی ۳

چوار ۴

پينج ۵

شه ش ۶

هاوت ۷

هه يشت ۸

نوو ۹

ده ی ۱۰

يانزه ۱۱

دووانزه ۱۲

سينزه ۱۳

چوارده ۱۴

پانزه ۱۵

شانزه ۱۶

هه وده ۱۷

هه ژده ۱۸

نووزده ۱۹

بيس ۲۰

سی ۳۰

چل ۴۰

په نجا ۵۰

شه س ۶۰

هه فتا ۷۰

هیشتا ۸۰

نه وه د ۹۰

سه د ۱۰۰

دووویس ۲۰۰

سسه د ۳۰۰

چوارسه د ۴۰۰

پانسه د ۵۰۰

شه شسه د ۶۰۰

هه فسه د ۷۰۰

هه یسه د ۸۰۰

نووسه د ۹۰۰

هه زار ۱۰۰۰

 

چند صفت کردی   

گه وره: بزرگ

بووچک: کوچک

خاس: خوب

گه ن: بد

ره ئين: زيبا

قيز: زشت

تيه ريک: تاريک

رووشن: روشن

سه ر خوش: شاد

خه مين: غمگين

کار که ر: کوشا

ته مه ل: تنبل

چاخ: چاق

له ر: لاغر

تنک: نازک

پيه ن: پهن

دريژ: دراز

کو ل: کوتاه

پير: پير

جووان: جوان

تژ: تيز

کول: کند

به رز: مرتفع

قول: عميق

فيس: تر

هشک: خشک

بان: بالا

خوار: پايين

چوول: خالی

په تی: خالی

زور: زياد

که م: کم

پوک: خالی

پر: پر

شرين: شيرين

تيه ل: تلخ

سوول: شور

تورش: ترش

ته نيا: تنها

هووفه ل: آدم دروغگو

درووزن: دروغگو

دروو: دروغ

راس: راست

ته ميس: پاک

چرکن: کثيف

دوله مه ن: پولدار

هه ژار: فقير

 

 

رنگ های کردی   

ره ش: سياه

چه رمگ: سفید

که و: آبی

سور: قرمز

زه رد: زرد

ساوز: سبز

قاوه ی: قهوه ای

بوور: خاکستری

 

به شان له ش / قسمت های بدن   

که پوول - سه ر: سر

مل: گردن

ده س: دست

شان - کوول: کتف

سينگ: سينه

زگ: شکم

پيشت: پشت

تيه تگ: باسن

ران: ران

قول: پا

زرانی: زانو

پوز: ساق پا

کلگ: انگشت

 

به شان سه ر/ قسمت های سر   

تيول: پيشانی

برم: ابرو

بژانگ: مژه

چاو: چشم

گوپ: گونه

پت: بينی

لوت: بينی

قاو: شقيقه

گووش: گوش

لچ: لب

سول: سيبيل

ريش: ريش

چناوه: چانه

زنج: چانه

مل: گردن

پووق مل: پس گردن

قورگ: حلق

ده م: دهان

دنان:دندان

دنان وه رگ: دندان نيش

کاکيله: دندان آسياب

ئاروو: لثه

قرووژنه ک: نای

گه وگ: قبقب

 

به شان سينگ/ قسمت های سينه   

پووس: پوست

ده نگ: دنده

ناو زگ: به بخش های داخلی بدن می گویند.

پف: ريه

دل: قلب

گورچگ: کليه

گه يه: معده

جه رگ: جگر

لخه روو: روده

لخه رووی گه وره: روده بزرگ

لخه رووی بوچک: روده کوچک

مه مگ: پستان

مازگ: پشت شکم

ناو شان: ميان شانه ها

نه وگ: ناف

 

  الفبای کردی   

در خط کردی برای کم شدن فاصله ی نوشتار و گفتار تغييراتی در خط فارسی به وجود آمده است که به طور خلاصه بيان می کنم. البته برای ياد گرفتن کامل خط کردی می توانيد به کتاب فرهنگ کردی هه ژار مراجعه کنيد.

۱- فتحه: در خط کردی به صورت (ه) نوشته می شود مانند به همه ن به جای بهمن.

۲- ضمه: در خط کردی به صورت (و) نوشته می شود مانند کورد به جای کرد

۳-او در خط کردی به صورت (وو) نوشته می شود.

۴- تشديد: کلمات مشدد به صورت تکرار حرف نوشته می شوند مانند مه ککه به جای مکه

۵- الف در خط کردی در وسط کلمه به صورت ا نوشته می شود ودر آغاز کلمه به صورت ئ نوشته می شود مانند ئه حمه د به جای احمد و بار به جای بار

۶- در خط کردی حروفی چون ث س ص به صورت س نوشته می شوند مانند سه د به جای صد

۷- در خط کردی حروفی چون ز ذ ض ظ به صورت ز نوشته می شوند مانند زوهر به جای ظهر

۸- در خط کردی حروفی چون ت ط به صورت ت نوشته می شوند مانند ته ناب به جاي طناب

 

 

ناوه کانی کوردی هه نگاوی به ره و ره گه ز / اسم های کردی گامی به سوی اصالت   

ره نگه ديته ن که له ناوه ندی ولاتمان که سی په ره ی نا وه کانی کوردی نه ستاندنه وه. بو ئيمه که توايم بو رزگاری ولاتمان خه بات که يم زور ناباش بی ناوی بو کوره کان و دويته کانمان ناوی ئه ره وی بدوزينه وه.

 

دوستان گرامی برای آشنايی شما با نام های اصيل کردی نام های کردی را پيشکش به حضور می کنم. اميد است که ما ايرانی ها از نام های اصيل ايرانی از آن جمله نام های کردی استفاده کنيم. توضيح اينکه در بخش اول نام به خط کردی در بخش دوم به خط فارسی و در بخش سوم معنی آن در فارسی و در بخش آخر کارکرد آن برای پسر يا دختر آمده است.

ئارارات/ آرارات/ نام کوهی در کردستان ترکيه/ پسر

ئاران/ آران/ قشلاق/ پسر

ئاراس/ آراس/ رود ارس/ پسر

ئارمين/ آرمين/ نام پسر کيقباد منسوب به آرام/ پسر

ئاريان/ آريان/ آريايی/ پسر

ئارينا/ آرينا/ آريايی نژاد/ دختر

ئاساره/ آساره/ ستاره/ تنها درکردی ايلامی رواج دارد./ دختر

ئاسکول/ آسکل/ بچه آهو. در کردی ايلامی بدان آسک می گويند./ دختر

ئاسمين/ آسمين/ ياسمن/ دختر

ئاسو/ آس/ افق. در کردی ايلامی به صورت ئاسوو(آسو) کاربرد دارد./ عمومی(پسر و دختر)

ئاکام/ آکام/ انجام/ پسر

ئاکوو/ آکو/ کوه بزرگ. قله ی کوه/ پسر

ئاگرين/ آگرين/ آتشين. کنايه از آدم شجاع/ پسر

ئالان/ آلان/ منطقه ای در کردستان/ دختر

ئاميار/ آميار/ يار و ياور. در کردی ايلامی هاويار گفته می شود./ پسر

ئاوات/ آوات/ آرزو/ عمومی

ئايرين/ آيرين/ آتشين/ دختر

ئه ر ده لان/ اردلان/ نام قديمی کردستان/ پسر

ئه سرين/ منسوب به اشک/ دختر

ئه وين/ اوين/ عشق/ دختر

باشوان/ باشوان/ نام کوهی در بانه/ پسر

باوان/ باوان/ خانه ی پدری/ دختر

بريا/ بريا / کاشکی / پسر

بوران/ بوران / توفان / عمومی

بووژان/ بوژان / باليدن و نمو کردن. نام روستايی در ايلام/ دختر

بيخه وش/ بيخوش / ناب و خالص. کردی باشووری/ دختر

بيری / بيری/ شيردوش / دختر

بيگه رد/ بگرد / بی عيب / عمومی

به رزان / برزان / بلندی / پسر

به رکاو/ برکاو / دامنه ی کوه / پسر

به فراو/ بفراو / آب برف ذوب شده. کنايه از زلالی و پاکی/ دختر

به فرين/ بفرين / برفی. کنايه از سفيدی و پاکی/ دختر

به ناز / بناز / نازنين / دختر

به يان / بيان / سپيده دم. بامداد / پسر

به يانه / بيانه / ميوه ی به / دختر

پاکو / پاک / دسته گياه بسته نشده / پسر

پشکو / پشک / اخگر/ پسر

پيشه وا / پيشوا / رهبر/ پسر

په پرووک / پپروک / شکوفه. تنها در کردی ايلامی رواج دارد./ دختر

په رژان/ پرژان / کار / دختر

په ره نگ / پرنگ / گوشواره / دختر

په ژاره / پژاره / نگرانی / عمومی

په ژماره / پژماره / فکر و خيال. تنها در کردی ايلامی کاربرد دارد. / عمومی

په شيو / پشيو / افسرده / عمومی

 

لغات به زبان کردی سورانی

ئاماژه=اشاره

ئه ژمار=شماره

ئه ستیره=ستاره

ئه سرین=اشک

ئه وین=عشق

ئیستا=اکنون

ئیش=درد

ئیواره=عصر

باسک=بازو

بایخ=ارزش.قدر

برژانگ=مژه

به رپرس=مسئول

به رز=بلند

به ردهوام=پابرجا

به سه رهات=سرنوشت.خاطرات گذشته

به لینی=قول

بنچینه=زیربنا.ریشه

بنه ماله=خانواده

بیر=فکر.هوش

پرشنگ=پرتو آفتاب

پیاو=مرد.پسر زن و بچه دار

په راو=دفتر

په رتووک=کتاب

په ژاره=غم

په خشان=پراکنده

په شوکاو=آشفته

چیروک=داستان

تایبه ت=مخصوص

ترووسکه=درخشش

تکا=خواهش.تمنا

تیشک=اشعه

خول=خاک

خومالی=خودی

چاره نووس=سرنوشت

چاوه دیری=نگهداری کردن

چیا=کوه

چه په ل=پست

چوله که=گنجشک

حه کایه ت=داستان

حه ز=آرزو

دیمه ن=منظره

رابردوو=گذشته

روخسار=صورت

روون=آشکار.روشن

رووناک=روشن

ری=راه

ریباز=هدف

زامار=زخمی

زانست=علم

زورتر=بیشتر

زه ین=هوش

ژان=درد

ژیان=زندگی

ژه م=وعده ی غذا

سات=لحظه

سپله=پست(در مورد انسان)

سوما=نور چشم

سه رچاوه=سرچشمه

شانو=صحنه ی نمایش

شورش=شورش

شوین=جای.اثر

شه پول=موج

شه ر=جنگ

عیشوه=ناز

فرمیسک=اشک

فیرگه=مدرسه

فیز=تکبر

قه ره واش=کلفت

کات=زمان.وقت

کورت=کوتاه

کوله ر=محقق

کومار=جمهوری

کون=کهنه.قدیمی

که لک=بهره

گرینگ=مهم

گشت=همه

گه ل=ملت

گه وره=بزرگ

لاسایی=تقلیدی

لایه ن=جانب

لووتکه=قله ی کوه

مروو=انسان

میوان=مهمان

مه به ست=منظور

مه رج=پیمان

مه لبه ند=سرزمین

ناسک=نازک

ناوبانگ=آوازه.شهرت

نزم=پست.کم ارتفاع

نوی=تازه.نو

نووسه ر=نویسنده

نیشتمان=وطن 

نه ته وه=نژاد.نسل

وانه=درس

وریا=زرنگ.هوشیار

وره=شجاعت

ولات =سرزمین

ویژه=ادبیات

وه رگیر=مترجم

هاوار=فریاد

هاوری=دوست.رفیق

هوگر=علاقمند

هه تاو=تابش خورشید

هه ژار=فقیر

هه نگاو=قدم

هیمن=متین.آرام

هیوا=امید

 

موضوعات مرتبط: آموزش زبان کردی، زبان هاي كردي و جغرافياي كردي

دستور زبان و ادبیات کردی (کرمانجی)

در ابتدا الفبای زبان کردی را در این قسمت ارائه می‌دهیم، و درقسمت های آتیه دستور زبان و ادبیات کردی به تفسیر مورد بحث قرار خواهد گرفت.

 الفبای کردی، با حروف لاتینی

الفبای کردی دارای 31 حرف است. حروف صدادار 8 تا و حروف صامت 23 تا می‌باشند.

حروف صدادار در الفبای کردی از قرار ذیل می‌باشند:

a ، e ، ê ، i ، î ، o ، u ، û

در اینجا کلماتی را بعنوان نمونه در ارتباط با هر یک از حروف الفبا ذکر کرده‌ایم، تا یاد‌گیری حروف الفبای کردی، چه از نظر نوشتاری و هم از نظر فنوتیک (صدای حروف) کاملأ واضح و شفاف گردد.

Av - Agir - Çiya – Mîvan

( آب - آتش - کوه – مهمان )

 

Beran - Bizin – Bav - Bihar

( قوچ - بز - پدر – بهار )

 

Cacim - Fincan – Canîk

( جاجم - فنجان - کره ‌اسب )

 

 çar- Çûçik – kemançe

( چهار - گنجشک – کمانچه )

 

Dar - Dîk – Radiyo

(درخت - خروس – رادیو)

 

Ker - Şeş – Ewr

(الاغ - شش – ابر)

 

Êvar - Pênc – Rêwî

(غروب - پنج – رهرو)

 

Filçe - Heft – Tilifûn

(فلچه - هفت – تلفن)

 

Goşt - Gêrmî – Golik

(گوشت - آش – گوساله)

 

Honer - Hirmî - Hîv - Havîn

(هنر - گلابی - ماه – تابستان)

 

Birîn - Gizêr - jin

(زخم - هویچ – زن)

 

Taksî - Dîk - Dîwar

(تاکسی - خروس – دیوار)

 

jin - jûjî - Qijik - Roj

(زن - جوجه تیغی - کلاغ سیاه و سفید – آفتاب)

 

Ker - Kûsî – Kewçî

(خر - لاک پشت – قاشق)

 

FîL -Lîmû -Leklek

(فیل - لیمو - لک لک)

 

Mişk - Masî - Mêş - Mûzîk

( موش - ماهی - مگس – موسیقی )

 

Nan - Mange - Nînik

(نان - ماده گاو – ناخن)

 

Ordek - Otobûs - Gog

( اردک - اتوبوس – توپ )

 

Pîvaz - Pişik – Penîr - Payîz

( پیاز - گربه - پنیر – پاییز )

 

Qaz - beq – qirik

(غاز - قورباغه – کلاغ)

 

Rovî - Mar -Çar

(روباه - مار – چهار)

 

Saet - Sêv – Sîr

(ساعت - سیب – سیر)

 

Şêr -Şîr - Şûşe – Şeker

(شیر - شیرخوردن - بطری – شکر)

 

Texte - dest - Tût

(تخته - دست – توت)

 

Kêrgu - Guçik – Gul

(خرگوش - گنجشک – گل)

 

Dûr - Bilûr - Kûçî – Bûk

( دور - نی - سگ – عروس )

 

Çav - kevir – Deve

( چشم - سنگ – شتر )

 

Weris - Ewr – Dewrî

( ریسمان - ابر – بشقاب )

 

Xak - berx - Xiyar

 (خاک - بره – خیار)  )

 

Radiyo- Meymûn - yêk

(رادیو - میمون – یک)

 

Pez - Derzî -Xinzîr - Moz - Zivistan

(گوسفند - سوزن - خوک - موز- زمستان)

 

در اینجا برای مفهوم شدن بکارگیری کلمات کردی در جمله نویسی، چند جمله زیر بعنوان نمونه عرضه گردیده است:

 

çiya pir sarin

کوه ها خیلی سرد هستند.

 

Daniyal şagirdek zîrek e

دانیال یک دانش‌آموز زیرکی است.

 

Rengê qelema min qehweyî ye

 رنگ قلم من قهوه‌ای است.

 

در این قسمت، مبحث ضمایر شخصی و اسم را همراه باآوردن مثال هایی جهت سهولت در فراگیری گرامر زبان کردی، مورد بررسی قرار می‌دهیم.

 

گرامر Rêziman

در اینجا بواسطه اینکه در زبان محاوره‌ای در میان کردها معمولأ ضمایر بیشتر مورد استفاده قرار می‌گیرند، لذا در این بخش، مبحث اسم (و ضمایر شخصی) را بررسی می‌کنیم. در فرصت های آتی مباحث فعل، حروف اضافه، صفت و ... را مطرح خواهیم کرد.

ضمیر Cînav

ضمیر کلمه‌ای است که بجای اسم می‌نشیند (اسم کلمه‌ای است که برای نامگذاری موجودات جاندار و بی‌جان استفاده می‌شود). زبان کردی دارای دو گروه ضمیراست:

به فارسی: من

ضمایر کنایه (غیر مستقیم): Min

ضمایر ساده (مستقیم): Ez

به فارسی: تو

ضمایر کنایه (غیر مستقیم): Te

ضمایر ساده (مستقیم): Tu

به فارسی: او(مرد)،آن

ضمایر کنایه (غیر مستقیم): Wî

ضمایر ساده (مستقیم): Ew

به فارسی: او(زن)،آن

ضمایر کنایه (غیر مستقیم): Wê

ضمایر ساده (مستقیم): Ew

به فارسی: ما

ضمایر کنایه (غیر مستقیم): Me

ضمایر ساده (مستقیم): Em

به فارسی: شما

ضمایر کنایه (غیر مستقیم): We

ضمایر ساده (مستقیم): Hûn

به فارسی: آنها

ضمایر کنایه (غیر مستقیم): Wan

ضمایر ساده (مستقیم): Ew

A) کاربرد ضمایرساده:

ضمایر ساده در مواردزیر استفاده می‌شوند:

الف) بعنوان فاعل (کنندهء کار) در انجام دادن کاری (فعل)در تمام زمان ها بکار می‌روند ( به جز زمان های گذشتهء افعال متعدی):

 çûn(رفتن) یک فعل لازم است. Ez در اینجا ضمیر ساده و کنندهء کار (فاعل)می‌باشد.

من دارم به مدرسه می‌روم.

.Ez diçim debistanê

من به مدرسه خواهم رفت.

.Ez ê biçim debistanê

من به مدرسه رفتم.

.Ez çûm debistanê

من به مدرسه رفته‌ام.

.Ez çûme debistanê

من به مدرسه می‌رفتم.

.Ez diçûm debistanê

من به مدرسه رفته بودم.

.Ez çûbûm debistanê

ب) بعنوان مفعول درجملاتی که دارای افعال متعدی (زمان های گذشته) هستند:

dîtin (دیدن) یک فعل لازم است. Ez در اینجا ضمیر ساده و هم چنین مفعول جمله می‌باشد.

B) کاربرد ضمایرکنایه (غیر مستقیم):

ضمایر کنایه در موارد زیر استفادهمی‌شوند:

الف)بعنوان فاعل در جملاتی که دارای افعال متعدی (زمان های گذشته) هستند:

xwarin(خوردن) فعل لازم است. Min در اینجا ضمیر کنایه و هم چنین فاعل جمله می‌باشد.

من یک سیب را خوردم.

.Min sêvek xwar

من یک سیب را خورده‌ام.

.Min sêvek xwariye

من یک سیب را می‌خوردم.

.Min sêvek dixwar

من یک سیب را خورده بودم.

.Min sêvek xwaribû

ب) بعنوان مفعول درجملاتی که دارای افعال متعدی (زمان های حال و آینده) هستند:

تو من را می‌بینی.

.Tu min dibînî

تو من را خواهی دید.

.Tu yê min bibînî

پ) ضمایر کنایه برای یک حرف اضافه، بعنوان مفعولمی‌باشند:

مثال: از - ji

از من / تو / او (مرد) / او (زن) / ما / شما / آنها

ji min /te / wî / wê / me / we / wan

ت)در حالت ملکی:

دست من / تو / او (مرد) / او (زن) / ما / شما / آنها

destê min / te / wî / wê /me /we / wan

 

مال من/ تو/ او (مرد) / او (زن)/ ما / شما / آنها

ê min / te / wî / wê / me / we / wan

ضمایر مفعولی Cinavên berkirde

وقتی که یک ضمیر ساده (مستقیم) بعنوانفاعل استفاده شود، ضمیر کنایه (غیر مستقیم) بعنوان مفعول استفاده می‌شود، و بالعکس.

من تو را می‌بینم (دارم می‌بینم)

Ez te dibînim

تومن را می‌بینی

Tu min dibînî

او (زن/مرد) می‌بیند او (زن/مرد) را

Ew wî/wê dibîne

ماشما را می‌بینیم

Em we dibînin

شماما را می‌بینید

Hûn me dibînin

آنهامی‌بینند آنها را

Ew wan dibînin

من تو رادیدم.

.Min tu dîtî

تو من رادیدی.

.Te ez dîtim

او (مرد) دید او (زن/مرد) را.

.Wî ew dît

او (زن) دید او (زن/مرد) را.

.Wê ew dît

ما شما رادیدیم.

.Me hûn dîtin

شما ما رادیدید.

.We em dîtin

آنها دیدند آنهارا.

.Wan ew dîtin

ضمایر انعکاسی Cinavên Vegerok

ضمیر انعکاسی کلمهء xwe (خود / صاحب بودن) است که برای تمام اشخاص بکار می‌رود.

من خودم رامی‌بینم.

.Ez xwe dibînim

تو خودت رامی‌بینی.

.Tu xwe dibînî

او (زن/مرد) می‌بیند خودش (زن/ مرد) را.

.Ew xwe dibîne

ما خودمان رامی‌بینیم.

.Em xwe dibînin

شما خودتان رامی‌بینید.

.Hûn xwe dibînin

آنها خودشان رامی‌بینند.

.Ew xwe dibînin

صفات وضمایر ملکی Rengdêr u Cînavên xwedîtî 

ضمایر کنایه معمولأ بعنوان ضمایر و صفتهای ملکی استفاده می‌شوند. دراینموارد همیشه یک پسوند اسم را به ضمیر کنایه مرتبط می‌کند.

پسوندهای معلوم (معین)

اسم های مفرد مونث

a 

اسم های مفرد مذکر

ê 

اسم های جمع

ên

کلمه y در اسمهایی که به یک حرف صدادار ختممی‌شوند، بین حرف صدادار و پسوند اسم قرار می‌گیرد. در واقع کلمهء y در اینجاهمانند یک بافر (زینت بخش) عمل کرده و اسم را خوش بیان می‌کند.

پسوندهای نامعلوم(نامعین)

 

اسم های مفرد مونث

e 

اسم های مفرد مذکر

î 

اسم های جمع

e 

پسوند اسم (نسبت داده شده) به همراه ضمیرکنایه، یک ضمیر ملکی را درست می‌کند.

مال من (کتاب)

a min

کتاب من

Kitaba min

مال تو (قاشق)

yê te

قاشق تو

Kevçîyê te

مال او (اسم)

ê wê

اسم او (مونث)

Navê wê

مال او (خانه)

a wî

خانه او (مذکر)

Mala wî

مال ما (شاگردها)

ên me

شاگردان ما

Şagirdên me

مال شما (معلمین)

yên we

معلمین شما

Mamostayên we

مال آنها (سوزن)

ya wan

سوزن آنها

Derzîya wan

کتاب شما از مال من بهتر است.

.kitaba te ji a min rindtir e

قاشق شما از مال من درازتر است.

 

.Kevçîyê te ji yê min dirêjtir e

کاردهای شما از مال ما سنگین‌ترند.

.Kardên te ji ên me girantir in

یک کارد من.

.Kardeke min

یک معلم (مذکر) شما.

.Mamostayekî we

کتاب های آنها.

.Kitabêne wan

یک کارد من تیز نیست.

.Kardeke min tûj nîne

من یک معلم شما را دیدم.

.Min Mamostayekî we dît

کتاب های آنها خوبند.

  Kitabêne wan rind in

حروف هم‌صدا    tîpên Pevdeng 

در زبان کردی کلماتی هستند که در آن دو حرف الفبا با هم ترکیب شده و یک صوت را می‌سازند، بعبارت دیگر این دو حرف را هم‌صدا (Pevdeng) می‌گویند، که در کنار یکدیگر قرارگرفته و با کمک ‌همدیگر صدایی مطلوب جهت تلفظ و بیان کردن آن کلمه را ایجاد می‌کنند.

 

بعنوان مثال:

 

W)وو) و  X(خ) بعنوان دو حرف در کنار یکدیگر قرارگرفته و با همدیگر آن صدایی از " خ " را که مـطلوب بیان کلمهء xwîn خون در کردی است را درست می‌کنند، و همین طور مثال های دیگری که ذیلأ بیان شده است.

Pevdeng : >>> xw

)خون) xwîn ,(کج، پایین)xwar,(سالم)xweş,(صاحب(xwedî

)xwendinخواندن) ,xwarin(خوردن) ,xwê(نمک) ,xwedi(خدا)) ,xweخودش(, ...

نکات و یا قواعد ویژه‌ای از دستور و گرامر زبان کردی که واقعأ زبان کردی را بسیار وزین‌تر، غنی‌ترو شیرین‌تر نموده است را در اینجا با هم مرور می‌کنیم.

کلمات کردی اساسأ با حروف u, û , i شروع ویا ختم نمی‌شوند. در اینجا برای روشن شدن مطلب چند مثال را ارائه می‌دهیم.

مثال:

حرف i معمولأ در حروف اضافهء ji ,bi ,li ,di (البته در درس های آینده حروف اضافه در زبان کردی را بطور مبسوط بحث خواهیم کرد) و همچنین کلمهء پرسشی çi (چی) در زبان کردی بیشتر استفاده می‌شود.

حرف u معمولأ در کلماتی مثل عددdu (دو)، ضمیر tu(تو)، کلمهءربطی ku(که) ، اگر، و کلمهء پرسشیku (کجا) در زبان محاوره‌ای بین مردم بیشتر استفاده می‌شود.

?Ew çi ne

آنها چی هستند؟

.Reqema du ji yêk girtir e

رقم دو از یک بزرگتر است.

؟Tu ji Kurdên Xorasanê kesek dinasî

تو ازکردهای خراسان کسی را می‌شناسی؟

.Kela ku ew lê rûdine

روستا یاقلعه‌ای که او در آن ساکن است.

.Ku tu wî bibînî

اگر شمااو را ببینید.

?Ew ji ku tê

او از کجا می‌آید؟

?Tu li ku yî

تو درکجا هستی؟

در زبان کردی ازدیدگاه نوشتاری و املائی؛ معمولأ کلماتی که دارای یک حرف بصورت تکراری (tt,ll,rr...)، و یا دو حرف با صدای نزدیک بهم (“d-t” , “p-b”....) که درکنار یکدیگر قرار بگیرند، نداریم . چون که اگر این حروف در کنار یکدیگر قرار بگیرند یکی از آنها نوشته نمی‌شود.

مثال:

جوانتر، کوچکتر xurtir <<< xurt-tir

بهتر rintir <<< rind-tir

پس شام، بعد از شام paşîv <<< paş-şîv

(رئیس جمهور) serokomar <<< serok-komar

(غنی‌تر، ثروتمند‌تر) dewlementir<<< dewlemend-tir

(یک سیلابی) yêkîte <<< yêk-kîte

حروف دو صدایی:

صدای نرم وخشک Tîpên du dengî

در زبان کردی حروف p, k , ç , t می‌توانند دارای دو صدا یا آوا باشند. این دو صدا را که معمولأ یا صدای نرم (deng nerm) و یا صدای خشک (deng hişk) می‌نامند با حرکت لب ها در هنگام تلفظ آن حرف قابل تشخیص است (در واقع یک حرف است با دو صدا، بستگی به چگونگی کاربرد آن در کلمه دارد). در بعضی متون کردی هنگامیکه تلفظ حرف، صدای خشک را دارد، زیر حرف یک خط می‌کشند ( مثل: K, P, T, Ç )، که این خود تلفظ و خواندن آن کلمه در متن را برای خواننده واضح و بسیار ساده می‌کند.

مثال:

لازم است که چگو‌نگی نوشتن حروف دو صدایی و بطور کلی این قاعدهء املایی را در کتابهای آموزشی مدارس و همچنین فرهنگ لغت کردی رعایت کرد. اما در راستای زبان محاوره‌ای در واقع پیدا کردن حرفی از دیدگاه الفبایی در این ارتباط لزومی پیدا نمی‌کند، چون که با این قاعده حروف مذکور براحتی در جمله قابل تمییز دادن هستند.

زبان کردی از لحاظ اسم مکرر بسیار غنی، پر محتوا و گوش نواز است. گاهی برای ترجمه یکی از این اسامی به زبانی دیگر باید سطرها نوشت. در حقیقت کثرت اصوات در زبان کردی نشانه قدرت و گستره عظیم واژگان آن است. در ادامه نمونه ای از این اسامی مکرر آمده است.

اسم صوت مکرر – Navê dêngê ducare

Bare bar صدای بع بع گوسفند به هنگام جستجوی بره

Çilqe çilq صدای آب درون قمقمه نیمه پر به هنگام تکان خوردن

Çîve çîv صدای جوجه پرندگان

Cize ciz صدای سرخ شدن چیزی درون روغن داغ

Drîng drîng صدای زنگوله حیوانات اهلی

Firre firr صدای بد نوشیدن مایعات، هورت کشیدن

Fîte fît صدای سوت

Gume gum صدای پا به هنگام راه رفتن روی بام

Gurim gurim صدای کوبیدن چیزی، مانند کوبیدن (با چوب ضربه زدن) قالی به هنگام شستن یا تمیز کردنGurme gurm صدای توپ جنگی

Gurpe gurp صدای کم یا زیاد شدن آتش در بخاری نفتی یا چوبی

Gurre gurr صدا خفیف رعد و برق

Hare har صدای نعره خر، صدای سگ آماده حمله

Hişe hiş صدای آب رودخانه ای که از دره ای پایین می آید

Horre hor صدای موتور ماشین از دور

Hoşe hoş صدای آب در حال جوشیدن درون کتری، صدای حرکت مار درون علف خشک یا کمی خشکKakir kakir (qibe qib)صدای خواندن کبک

Kale kal صدای بره گوسفند و بز (نالیدن در جستجوی مادر)

Kefte keft صدا پارس کردن سگ

Kirpe kirpصدای شکستن چیزی سفت در دهان بسته

Kuxe kux (kuxte kuxt) صدا سرفه کردن

Mirçe mirç صدای مزه کردن دهان، صدای ناشی از مک زدن

Piste pist صدای درگوشی صحبت کردن چند نفر با هم

Qare qar صدای مردان به هنگام عصبانیت

Qîje qîj صدای زنان به هنگام عصبانیت

Qîrre qîrr صدای فریاد زنان و کودکان در مصایبی مانند زلزله، سیل و …

Şirre şirr صدای باران، صدای ریختن آب از ناودان روی زمین

Teqe teq صدای در زدن، صدای شلیک چندین گلوله

Tike tik صدای حرکت عقربه ساعت

Wîze wîz صدای باد شدید و کولاک که درون درختان، کوه و … می پیچد

Xurre xur صدای خر خر کردن در خواب

Zînge zîng صدای به هم خوردن سکه ها

Zirme zirm صدای ضرب و موسیقی و امثال آن

Zirre zirr صدای بلند خر

 

اسم معرفه و نکره     Navên naskirî (bêli) u yên nenaskirî

در زبان کردی از دیدگاه  گرامری، اسم را به دو فرم؛ اسم معرفه  و اسم نکره نیز تعریف کرده‌اند. کلمهء ” گرامر / Grammar  ” خود یک کلمهء انگلیسی است که معادل آن به فارسی ” دستور زبان ”  و همچنین معادل آن به کردی ”  rêziman  ” می‌باشد.

اسم معرفه     Navên bêli (naskirî

اسم معرفه ؛همان اسمی است که در واقع برای خواننده و یا شنونده کاملأ مشخص و معین است (بعبارت دیگر شنونده او را می‌شناسد). مثلأ ؛ دانیال سیب را خورد؛ در اینجا، کلمهء ” دانیال ” اسم معرفه است، چونکه برای شنونده کاملأ معین و مشخص است که چه کسی (دانیال) سیب را خورده است.

. Daniyal sêv xwar

دانیال سیب را خورد.

. Kambîz ji Xorasanê koç kir

کامبیز از خراسان کوچ کرد.

. Daniyal bi zimanê kormancî deng (gep) dikeدانیال به زبان کردی (لهجهء کرمانجی) صحبت می‌کند.

اسم نکره  (nenaskirî (Navên ne-bêli

اسم نکره ؛ همان اسمی است که برای خواننده و یا شنونده، نامشخص و نامعین است. مثلأ ؛ یک دانش‌آموز سیب را خورد؛ در اینجا کلمهء ” دانش‌آموز ” اسم نکره است، چونکه برای شنونده کاملأ معین و مشخص نیست که آن دانش‌آموز چه کسی است.

. Şagirdek sêv xwar

یک دانش‌آموز سیب را خورد.

نشان و علائمی که در زبان کردی برای ساختن یک اسم نکره استفاده می‌شوند:

در اسامی مفرد؛ معمولأ از کلمهء Yek بعد از اسامی که با یک حرف صدادار ختم شده ( و یا گاهأ  Yêkکه البته معمولأ در زبان محاوره‌ای به حالت خلاصه شدهء  êk تبدیل می‌شود)، و همچنین از کلمهء ek بعد از اسامی که با یک حرف صامت ختم شده،  استفاده می‌شود.

 

 

در اسامی جمع؛ معمولأ از کلمهء hin و یا  hinek  (تعدادی)  که در ابتدای اسم ، و یا in  که در انتهای اسم آورده می‌شود، استفاده می‌شود .

مثال:

Xanîyek / Xanîyêk  (یک خانه)

Polîsek (یک پلیس)

Kitabek (یک کتاب)

Sêvek (یک سیب)

eçek (یک دختر)

Lawek (یک پسر)

Kevçîyek / Kevçîyêk (یک قاشق)

Rovîyek / Rovîyêk (یک روباه)

Jujîyek (یک جوجه‌تیغی)

Dîkek / Dîkêk (یک خروس)

Nameyek (Namêk (یک نامه)

Mangeyek (Mangêk (یک ماده‌گاو)

Masîyek / masîyêk (یک ماهی)

Hin mamosta / hinek mamosta (mamostayin (تعدادی معلم)

hin şagird / hinek şagird (şagirdin (تعدادی دانش‌آموز)

hin cotkar / hinek cotkar ( cotkarin (تعدادی شخم‌کار)

hin mîvan / hinek mîvan ( mîvanin (تعدادی مهمان)

ضمایر اشاره:  Cînavên êşarkî

ضمیر اشاره کلمه‌ای است که یک شخص، یا یک چیز، یا یک مکان و یا یک حادثه را نشان می‌دهد. ضمایر اشاره  بر دو  نوع هستند: ضمایری که اشاره به نزدیک می‌کنند، ضمایری که اشاره به دور می‌کنند.

۱- ضمیر اشاره ‌ای نزدیک: همان کلمهء ” این ” (ev, va) است که چیز و یا مکان نزدیک را نشان می‌دهد. در مورد اشخاص نیز کلمات ” (ایشان/ زن) vê  ،(ایشان/ مرد) vî/ viya  ،(اینها/ زن یا مرد)van/ vina  ” می‌باشند که در واقع شخص یا اشخاص نزدیک را نشان می‌دهند. (بطور خلاصه ضمایر اشاره‌ای نزدیک: ev, vê, vî, van).

2- ضمیر اشاره‌ای دور: که همان کلمهء ” آن “  ( ew ) است که چیز و یا مکان دور را نشان می‌دهد. در مورد اشخاص نیز کلمات  ” ( او/ زن) wê  ، (او/ مرد) wî/ wiya  ، (آنها / زن یا مرد) wan/ wina ” می‌باشند که در واقع شخص یا اشخاص دور را نشان می‌دهند. (بطور خلاصه ضمایر اشاره‌ای دور: ew, wê, wî, wan ).

توضیح اینکه جمع یا مفرد بودن ضمایر اشاره معمولأ توسط فعل آن جمله مشخص می‌شود.کلمهء ” e  ”  و یا  ” ye ” افعال مفرد هستند، لذا ضمیر آنان نیز مفرد است.

کلمهء ” in ” و یا  ” ne ” افعال جمع هستند، لذا ضمیر آنان نیز جمع می‌باشد.

در زبان کردی، دو کلمهء ” ye “  و  ” ne ” بعد از کلماتی که به حروف صدادار ختم شده‌اند، آورده می‌شوند.

ضمیر اشاره

غیر مستقیم

مستقیم

ضمایر اشاره‌ای نزدیک

مذکر (مفرد)

 Evî (vî

Ev (va

مونث (مفرد)

Evê (vê

Ev (va

جمع

Evan (van

 ev (vina

مذکر (مفرد)

Ewî (wî

 ew

ضمایر اشاره‌ای دور

مونث (مفرد)

Ewê (wê

 ew

جمع

Ewan (wan

Ew (wina

مثال:

(آن ، او)  Ew  ,(این ، ایشان) Ev / va

.Ev e  (va ye

این است (اشاره به نزدیک). در اینجا ” va   یا  Ev ” ضمیر اشاره است،  و ” ye   یا  e ” فعل است.

.Ev in  (vina ne

اینها هستند. در اینجا ” Ev   یا  vina  ” ضمیر اشاره است، و ” in  یا  ne ” فعل است.

. Ew e

آن است (اشاره به دور). در اینجا ” e ” فعل است، و ” Ew ” ضمیر اشاره است.

. Ew in

آنها هستند.

. Ew Kitab e

آن کتاب است.

. Ew mamosta ye

او معلم است.

. Ev kitab e  /  va ketab e

این کتاب است.

. Ev Kitab in  /  vina ketab in

اینها کتاب هستند.

 

 

. Ev sêv e  /  va sêv e

این سیب است.

. Ev sêv in  /  vina sêv in

اینها سیب هستند (این سیبها هستند).

. Ev kevçî ye  /  va kevçî ye

این قاشق است.

. Ew kevçî ne

آنها قاشق هستند.

. Wê ji diya xwe ra xelatek kiriye

ایشان/ زن (اشاره به دور) برای مادرش یک هدیه خریده است.

. Wî dê u bavê xwe dîtin

ایشان/ مرد (اشاره به دور) مادر و پدر خود را دید.

. Vê kerasek ji xwe ra kiriye

ایشان/ زن (اشاره به نزدیک) یک پیراهن برای خودش خریده است.

. Vî got ku li şîrwanê rûdine

ایشان/ مرد (اشاره به نزدیک) گفت که ساکن شیروان است.

. Wan ji Qoçanê barkiriye

آنها (اشاره به دور) از قوچان کوچ کرده‌اند.

. Van hirmî ji darê jê kirine

اینها (اشاره به نزدیک) گلابی‌ها را از درخت کنده‌اند.

در اینجا لازم به توضیع است که کلمات  ” e ، ye ، in ، ne  ”  که در جملات با ضمایر اشاره‌ای (شئی، چیز، مکان) بکار رفته‌اند، چون خود فعل جمله می‌باشند لذا بهمین خاطر از اسم یا ضمیر ماقبل خود جدا نوشته شده‌اند. اما در جملاتی که ضمایر اشاره‌ای ( شخصی ) بکار رفته‌اند، به افعال ماقبل خود چسبیده‌اند تا آن افعال را به زمانهای مختلف صرف کند ( بعبارت دیگر اینکه دو فعل پشت سر هم قرار نمی‌گیرند).

نشانه‌ها و یا علایم نقطه‌گذاری در یک جمله (یا یک متن)      Niqteşanî

در هنگام صحبت‌کردن گاهأ از حرکات دست ، سر، ابرو،  چشمها  و دیگر علایم یا اشارات برای ارائه صحیح بیانات و فهماندن دقیق مطلب استفاده می‌شوند. گاهأ طنین صوت بالا، پایین، زیر، بم  و یا بطور کلی صدا بریده و قطع می‌شود.

در هنگام نوشتن نیز بایستی حرکات مذکور به نوعی با مرقوم نمودن علایم  و نشانه‌هایی ارائه شوند، به این علایم یا نشانه‌ها در زبان کردی  Niqteşanî  می‌گویند. در واقع با استفاده صحیح از این علایم  در هنگام خواندن و نوشتن، آن مطلب برای شنونده براحتی قابل فهم می‌شود.

این علایم از قرار ذیل می‌باشند (اسامی آنان به فارسی  و  کردی ذکر شده‌اند):

( .)    نقطه  /  niqte

( , )    ویرگول  /  bêhnok

( ; )   نقطه ویرگول  /  niqtebênok

( : )   دو نقطه  /  niqtecot

( … )  سه نقطه  /  sêniqte

( ! )  علامت تعجب، بانگ  /  niqtebang

( ؟ )  علامت سئوال  /  niqtepirs

( - )  خط تیره  /  bendik

(  “ … ” )   گیومه  /  dunîk

(  )   پرانتز  /  kevanok

(  *** )  سه ستاره  /  sê stêrk ( sê çîk

مقدمه این نوشته و بیشتر مثال های آن از کتاب دستور زبان کردی کرمانجی تالیف یوسف کلونگ زاده انتخاب شده است.

موضوعات مرتبط: آموزش زبان کردی، زبان هاي كردي و جغرافياي كردي

نام رنگها به کردی

Şîn, Hêşîn – آبی

   Binefşî, Binefş, Mor, Xemrî – بنفش

  Pembe, Pemberî – پوست پیازی، صورتی

  Firûzeyî – فیروزه ای

 Sût – صورتی

 Kekeşîn

Zîv – نقره ای

 Gewr – خاکستری

Kesk – سبز

Keskêzer – زیتونی

Zer – زرد

Qîçik – زرد روشن

Zêr – طلایی

Tûtik, Narincî – نارنجی

Pirteqalî – پرتغالی

Sor: سرخ، قرمز

Gewez

Qehwayî – قهوه ای

Qemer – قهوه ای کم رنگ

Bej – بژ

Reş – سیاه

Sipî, Berfî, Sîs, Qaş – سفید

Belek – سیاه و سفید، ابلق

  Pembe: Rengê pîvazî, پوست پیازی

Qehwayî: Rengê qehwê, قهوه ای

Qer: رنگی بین قهوه ای سوخته و سیاه – Beranê Qer.

Reş: Tarî. Şeva reş. سیاه

Reşbelek: Sipî û reş têkel. Çavên reşbelek.

Belek: Reş û sipî bi hevre.

Sipî: Rengê berfê. سفید

Sîs: Tiştê tava rojê lê nedayî û sipîtaleye. سفید

Şîn: Rengê esmanî, derya. آبی

Şîrikî: Rengê mina şîrî. شیری

Xakî: Rengê axê, rengê xak. Cilikêt serbazan rengê xakîne. خاکی

Zer: Rengê rojê, rengê mûzê, rengê belgên payîzê.

 Kej: بور

Zerê: بلوند

Berfî: Rengê sipî xweşik mîna berfê.

Genimî: Rengê mîna genimî. گندمی

Esmer: Genimî. گندمی

Gewr: Rengê sipîyê tarî. خاکستری

Boz: Gewr, Rengê vekirî yê erdê. ابری، خاکستری کم رنگ

Poş: Rengê sipî yê ser şînî ve. Pirça nîvnîve sipî û reş.

Hinarî: ber bi sorekê geş ve ye. اناری

Binefşî, Binefş, Mor, Xemrî: بنفش

Xemrî: Rengê şîn û sor yên têkel. بنفش

منبع : فرهنگستان زبان کردی

موضوعات مرتبط: زبان هاي كردي و جغرافياي كردي

شهرستان مریوان

شهرستان مريوان با طول و عرض جغرافيايي بين 35 درجه و 48 دقيقه تا 2 درجه و 35 دقيقه عرض شمالي و 46 درجه و 45 دقيقه تا 45 درجه و 58 دقيقه طول شرقي نصف‌النهار گرينويچ از شمال به شهرستان سقز، از شرق به شهرستان سنندج و ديواندره و از جنوب‌شرقي به شهرستان سروآباد و از غرب و شمال غربي به خاك عراق محدود است.

شهرستان مريوان از جمله شهرستانهايي در استان کردستان است که در دهه 60 به دليل جنگ ايران و عراق و حوادث ناشي از آن و در دهه 70 خورشيدي به دليل دستيابي و خريد و فروش کالاهاي خارجي و داخلي و داير شدن بازارچه مرزي، تغييرات جمعيتي چشمگيري داشته است.شهر مريوان در حدود يک سده پيشينه تاريخي دارد. يکي از شاهزادگان قاجار به نام فرهاد ميرزا که کمي پيش از مشروطيت در اين محل حکومت مي کرد، در مريوان قلعه‌اي بنا کرد که جريان بناي آن را در کتيبه‌اي که به ديوار مسجد دارالاحسان ( مسجد جامع سنندج ) نصب کرده، شرح داده است. اين شهر مرزي در همسايگي دولت عثماني قرار داشت و به دستور ناصرالدين شاه قاجار در سال 1282 هـ .ق قلعه‌اي مستحکم در آنجا احداث شد. در سال 1286 هـ .ق حاج فرهاد معتمدالدوله بر استحکام قلعه افزود و آن را شاه آباد ناميد. در کنار همين قلعه نظامي، روستايي به وجود آمد که به نام قلعه ( مريوان) نامگذاري شد. در داخل شهر به دستور حاج معتمدالدوله يک باب قنات، حکام و آب انبار احداث شد. بعد از حاج فرهاد معتمدالدوله، حاج محمد عليخان ظفرالملک قعله را وسعت داد و در داخل آبادي شاه آباد چندين باب منزل، يک کاروانسرا و قناتي ديگر احداث کرد. بعدها کليه اين تاسيسات در اثر شورش و هرج و مرج عشاير کرد منطقه، ويران شد. در اوايل حکومت پهلوي، حاکم وقت در روستاي موسک دژي بنا نهاد که امروزه از آن به عنوان پادگان استفاده مي شود و فاصله چنداني با شهر ندارد.

آبشار گویله کردستان

آبشار گویله کردستان آبشار گویله در 20 کیلومتری شهرستان مریوان در نزدیکی روستای گویله قرار دارد.این آبشار از میان جنگلهای پرپوشش منطقه مرزی کردستان در محور سقز- مریوان قرار دارد و ارتفاع آن به بیش از 50 متر می رسد.لازم به ذکر است این آبشار از جاده ی سقز – مریوان قابل مشاهده است و فاصله ی آن تا جاده حدود 1 کیلومتر است.

 

 

موضوعات مرتبط: معرفي استان كردستان، مکانهای دیدنی استان کردستان

روستای نگل

 

چوپان که به تنهایی نمی ‌تواند صندوقچه را بیرون آورد، اهالی روستا را خبر می ‌کند.مردم، صندوقچه را بیرون می ‌آورند و قرآن بزرگی در آن صندوقچه می یابند که گویا بر پوست آهو نوشته شده است.اهالی این امر را به فال نیک گرفته، در همان مکان مسجدی می‌ سازند و روستای نگل نیز که چند کیلومتر دورتر از مکان امروز آن است را به محل جدید انتقال می‌ دهند و روستای نگل نیز چند کیلومتری از محل اصلی خود تغییر کرده و به محل کنونی انتقال یافته است.

مردم بر این اعتقادند چون این قرآن در اثر توجه چوپان به گُلی زیبا، کشف شده بود، این محل به « نوگل » معروف شد و مردم، مسجدی به نام « مسجد نوگل » را بنا نهادند که به مرور زمان به « مسجد نگل » شهرت یافت.برای « نگل » معنا های دیگری نیز یافت شده است از جمله به معنی زمین سنگی و سنگلاخ، همچنین ممکن است تغییر یافته‌ کلمه‌ « نیل » به معنی شعله‌ آتش باشد که نشان از ترویج آیین زردشت در این منطقه دارد .

در مورد این اثر تاریخی در کتاب ‌های حدیقه ناصریه و تحفه ناصریه مطالبی به این شرح آمده است : ... در یکی از دهات این بلوک که نگل اسم دارد ... و در مسیر قدیمی که به مسجد عبدالله عمر یا عبدالله عمران مشهور است، قرآنی در این مسجد هست خیلی بزرگ که به خط کوفی نوشته شده است .

بنا به اعتقادات و باور های مردم یکی از چهار قرآن خطی است که در زمان خلیفه سوم به رشته تحریر در آمده و به چهار اقلیم دنیا فرستاده شده است.به همین دلیل، مردم اعتقاد زیادی به این کلام الهی دارند و نزد مردم منطقه ابعاد معنوی این اثر، ارزشی بسیار دارد.مردم روستا در حل مشکلات و گرفتاری ‌های زندگی خود از آن یاری می ‌جویند و قسم دروغ به آن را گناهی بزرگ و نابخشودنی می‌ دانند.

 

وضعیت نگهداری از قرآن نگل

این قرآن هم ‌اکنون تحت نظارت سازمان اوقاف بوده و هیئت امنای مسجد روستا ( که در چند سال اخیر به طور کامل بازسازی شده و دارای دروازه ‌ای با عنوان دروازه قرآن است ) از آن نگهداری می کنند .

چند برگ قرآن مذکور پس از سرقت ‌های پیاپی و هم‌ چنین بوسیدن و زیارت آن توسط زائران از بین رفته است. به دلیل اهمیت تاریخی این قرآن و نیز جایگاه بارز آن در اعتقادات مردم منطقه، برای محفوظ ماندن قرآن از دستبرد های احتمالی جایگاهی محکم و مطمئن برای نگه ‌داری این قرآن ساخته اند.

این قرآن طی سالیان گذشته مورد استفاده عموم بوده و چندین بار نیز به سرقت رفته است به همین دلیل آسیب های فیزیکی و شیمیایی زیادی مانند پارگی، لکه های ناشی از اثر انگشت، امضای یابندگان و ... دیده ‌است. با توجه به سرقت‌ های پیاپی، قرآن مذکور هم‌ اکنون در محفظه شیشه‌ ای ضد گلوله بدون شرایط محیطی از نظر دما و رطوبت نگهداری می‌شود و نیاز مبرمی به انجام امور حفاظتی و تحقیقاتی احساس می ‌شود. قرآن نگل که مرداد ۱۳۸۳ از مسجد روستای نگل به سرقت رفته بود، اواخر آذر ۱۳۸۳ در جهرم در استان فارس کشف شد. سرقت قبلی در سال ۱۳۷۱رخ داده‌ بود.اهالی روستای نگل تمایلی ندارند که قرآن در اختیار میراث فرهنگی باشد و ترجیح می‌ دهند قرآن در محل اصلی خود یعنی مسجد روستای نگل نگهداری شود.

با توجه به مذاکرات صورت گرفته با اعضاء هیئت امنای مسجد در خصوص حفاظت و مرمت این اثر تاریخی در محل و تقبل هزینه و تأمین مکان مورد نیاز، پژوهشکده حفاظت و مرمت آثار تاریخی - فرهنگی در نظر دارد با اعزام هیأتی جهت ارایه راهکار های حفاظتی و مرمتی در محل، نسبت به شروع عملیات حفاظت و مرمت قرآن مذکور اقدام نماید .

موضوعات مرتبط: معرفي استان كردستان، مکانهای دیدنی استان کردستان

غار کرفتو

در نـتـیـجه آزمایـشـات خاک شـناسـی که از غار کـرفـتـو به دسـت آمـده نـشـان می دهـد به عـلت یک رشـته فعالـیـتهای جـزئـی و فعـل و انفعالاتـی که در سـطح غـار به عـمـل آمـده و رسـوباتـی که بر جای مانـده ایـن غـار از هـزاره چهارم پـیـش از مـیلاد عاری از فعالـیـتـهای انـسـانـی گـردیـده است و سـاکـنـیـن آن که گـله دارانـی کـوچ رو بـوده انـد آن مـنطـقه را تـرک کـرده انـد.غار کـرفـتـو به جهـت گـمانه هایـی که در آن حـفـر گـردیـده و بعـضا تا عـمـق 5/5 مـتـر پـایـیـن رفـته است با تـوجـه به لایـه های مـوجـود که تحـتانـی تـریـن آن دارای تـراشـه های سـنگـی و تـیغـه ای بـوده است یک فاصله هـزار سـاله را نـشـان مـی دهـد و دوباره به آثار زیـسـت انـسـانـی مـیـرسـد که دارای چهاردوره سکـونـتـی است : پـیـش از تاریخ، اشکانـی، سـاسـانـی، اسـلامی که البته دوره سـلـوکی آن چـنـدان مـورد یـقـیـن نیست. چه بـسـا که کـتـیـبه مـورد بحـث مـمکـن است در قـرون گـذشـته ایجاد شـده باشـد که البته بایـد با مطالعات بـیـشـتـر و آزمایـشـاتـی که از خـود کـتـیـبه به عـمـل می آیـد سـقـم آن عـیان گـردد.

در گـمانه زنی ها مشخـص گـردیـد عـلاوه بر آنکه در سـطح غار لایـه ها به صـورت انـباشـت تاریخـی به شکـل دوره به دوره قـرار گـرفـته انـد خاکهای رانـده شـده به داخـل حـفـره های کـناری غار هـم به هـمان شکـل قـرار داشـته انـد به طـوریکـه در هـر دوره سـاکـنـیـن بعـدی خاک های دوره پـیـشـیـن را که در سـطح غار وجـود داشـته در حـفـره ها و سـوراخهای مـوجـود انـباشـته انـد.نـتـیجه لایـه نگاری در یـکـی از گـمانه ها ی چهارم که تـا عـمـق 5 مـتـری حـفـر گـردیـده است نـشـان داد که تـوالـی دوره های تاریخـی به هـمان صـورتـی است که مـواد فـرهـنگی آن در خاک های انباشـت شـده در دهـانه و حـفـره ها و نـیـز راههای فـرعـی مـسـدود شـده قـرار داشـته است.هـر چـنـد دوره پـیـش از تاریـخ آن کـمـتـر نـشـانـی از مـواد فـرهـنگـی مـوجـود را دارد با ایـن حال در بعـضی مـوارد با الک کـردن خاکـها، تـراشـه هایـی به دسـت می آیـد که با تـراشـه هایـی که در طـبـقه چهارم وجـود دارد مطابـقـت می کـند.

کـشـف تـراشـه های سـنگـی در طـبـقـه چهارم و محـوطه بـیـرون غار نـشـانـه اسـتـفاده انـسـان در دوران پـیـش از تاریـخ است هـمچـنـیـن نـمـونه اشـیـای به دسـت آمـده باز نـشـانگـر ایـن واقعـیـت است اگـر چـه به عـقـیـده بعـضی دیگـر از کارشـناسـان امـور باسـتانـی مـی تـوان عـمـر غار را حـتـی خـیـلـی پـیـش تـر از آن حـسـاب کـرد .

 

وضعیت جغرافیایی و اقلیمی محوطه

 غار كرفتو در 72 كیلومتری شمال شرقی شهرستان دیواندره و با همین فاصله از جنوب شرقی شهرستان سقز قرار گرفته است.نزدیك ترین روستا در شمال غربی غار به فاصله 3 كیلومتری به نام میرسید یا میر سعید است. اصلی ترین راه دسترسی به آن از طریق جاده تكاب است كه به تازگی اسفالت گردیده است. كه پس از آنكه حدود 30 كیلومتری طی مسافت از شهرستان دیواندره طرف شمال می رویم. در دوراهی تكاب به سمت شرق باید حدود 32 كیلومتر را طی نمود و از یك مركز بخش بنام " گور باباعلی " عبور كرد. و سپس در دوراهی تكاب، كرفتو به طرف شمال، جاده ای شوسه پس از عبور از روستای " یوز باش كندی " حدود 3 كیلومتر بعد از آن غار كرفتو میرسد.

ر سینه كش یك رشته كوه آهكی كه در شمال دره ای عمیق قرار گرفته است، آثار متعددی از پناه گاهها و دخمه ها و حفره ها دیده می شود. كه در كنار غار اصلی قرار دارد. موقعیت غار به گونه ای است كه به طور كلی بادگیر نیست و در زمستان ها برف دامنه جنوبی را نمیپوشاند.

در حالی كه پانصد متر آن طرفتر در جنوب شرقی غار كاملا" بادگیر است برف آنرا می پوشاند. در آن سوی دره كوه دیگری وجود دارد كه به جهت القا شكل طبیعی آن، مردم اطراف به آن سه دختران می گویند، كه ارتفاع آن با رشته كوه مورد نظر یكسان است. در زمستان ها و هنگام سرما، درون غار گرم و در تابستان به لحاظ كوران باد، غار خنك است. دو چشمه آب در زیر تقابهای پائین غار وجود دارد كه سالیان دراز مردم از آن بهره مند

 

پیشینه تاریخی محوطه

تا پیش از كاوش های علمی دو فصل گذشته ( زمستان 79 و تابستان و پائیز 80 ) بر پایه معماری موجود و نیز كتیبه ای كه به خط یونانی بر تارك درگاه یكی از اطاق های طبقه دوم غار نقش بسته ( اینجا جایگاه هر كول است. باشد كه پلیدی در آن راه نیابد) قدمت و سابقه سكونت و یا مورد استفاده قرار گرفتن آن را از دوره سلوكی به بعد یعنی اشكانی، ساسانی و اسلامی می دانستند. پس از كاوش هایی كه در دو فصل انجام گرفت و با نتیجه ای كه از مطالعات محوطه های اطراف غار به دست آمد مشخص گردید كه در پیش از تاریخ، به احتمال از اواخر هزاره پنجم پ.م. و هزاره چهارم پ.م. این غار همزمان با پناگاههای و غارهای دیگر از جمله غار كانی میكائیل مورد استفاده قرار گرفته است. نتیجه آزمایشات خاك شناسی كه از دو غار كرفتو وكانی میكائیل ( در 1 كیلومتری شمال كرفتو ) به دست آمده، نشان می دهد به علت یك رشته فعالیت های جزئی و فعل و انفعالاتی كه در سطح غارها به عمل آمده است و روسوباتی كه بر جای مانده این غارها از هزاره چهارم پ.م. عاری از فعالیت های انسانی گردیده است. و ساكنین آنها كه گله دارانی كوچ رو بوده اند، آن منطقه را ترك كرده اند. غار كرفتو به جهت گمانه هایی كه در آن حفر گردیده و بغضا" تا عمق 5/5 متر پائین رفته است با توجه به لایه های موجود كه تحتانی ترین آن دارای تراشه های سنگی و تیغه بوده كه پس از آن یك فاصله هزار ساله را نشان می دهد، دوباره با اثار زیست انسانی میرسد، دارای چهار دوره سكونتی است: پیش از تاریخ، اشكانی، ساسانی، اسلامی كه البته دوره سلوكی آن برای نگارنده چندان مورد یقین نیست. چه بسا كه كتیبه مورد بحث ممكن است در قرون گذشته ایجاد شده باشد. كه البته باید با مطالعات بیشتر و آزمایشاتی كه از خود كتیبه به عمل می آید، صحت و سقم آن عیان گردد.

در گمانه زنی ها مشخص گردیدعلاوه بر آنكه در سطح غار، لایه ها به صورت انباشت تاریخی به شكل دوره به دوره قرار گرفته اند، خاك های رانده شده به داخل حفره های كناری غار هم به همان شكل قرار داشته اند، به طوریكه در هر دوره ساكنین بعدی خاك های دوره پیشین را كه در سطح غار وجود داشته در حفره ها و سوراخهای موجود انباشته اند. نتیجه لایه نگاری در یكی از گمانه ها tta.f1 گمانه a طبقه چهارم كه تا عمق 5/5 متر حفر گردیده است. نشان داد كه توالی دوره های تاریخی به همان صورتی است كه مواد فرهنگی آن در خاك های انباشت شده در دهانه و حفره های و نیز راه های فرعی مسدود شده، قرار داشت. هر چند دوره پیش از تاریخ آن كمتر نشانی از مواد فرهنگی آن موجود بوده با این حال در بعضی از موارد با الك كردن خاك ها، تراشه هایی به دست می آوریم كه با تراشه و تنبه هایی كه در عمق گمانه ها به آن دست یافتیم. مطابقت داشت. در tta.f4 ( گمانه a طبقه چهارم ) در عمق 5/2 متری كه آثار دوره پارتی وجود داشت، به یك قشر رسوبی برخورد كردیم كمه این قشر به قطر 50 سانتی متر فاصله ای بین دوره پیش از تاریخ و تاریخ ایجاد كرده بود. پس از این فاصله ) گپ ) بر مسطح رسوبات آهكی، به چندین تراشه سنگی ( flake ) برخورد كردیم، این نوع تراشه ها را در گمانه زنی هایی دیگر نیز داشتیم كه بطور كلی باتیغه ها و تراشه هایی كه در دامنه های جنوبی غار و محوطه های اطراف بدست آوردیم. همخوانی دارد. نتیجه اینكه این غار از پیش از تاریخ تا دوره اسلامی ( قرون 7-8 ) هجری مورد استفاده قرار گرفته است.

 

پژوهش میدانی محوطه

پیشینه پژوهش میدانی محوطه:

غار كرفتو در سال 1818 توسط سر رابرت كرپورتر بازدید و كتیبه آن خوانده شده و در سال 1838 هنری اولینسون از غار بازدید كرد و آنچه را كه بوسیله كرپورتر از كتیبه خوانده شده بود، اصلاح نمود. در سال 1963 سراورل اشتین همراه با دستیار هنری اش ایوب خان نقشه اطاق های حجاری شده، راهروها و دهلیزهای طبیعی را تهیه كردند.كه البته اكنون با توجه به اینكه خاكبرداری و پاكسازی راهروها و دهلیز ها به طور كامل انجام گرفته، نقشه اشتین كامل نیست. البته هیات در نظر داشت نقشه برداری غار را بصورت سه بعدی انجام دهد. كه این امر با توجه به هزینه سنگینی كه در برداشت، در هنگام كاوش امكان پذیر نشد. ولی پلان طبقات مختلف غار و نیز راه های جدیدی كه پیدا شد و به بیرون از غار منتهی گشت تهیه گردیده است.

در سال 1376 آقای دكتر میر اسكندری در راس هیاتی به گمانه زنی های محدود در درون غار و بیرون غار اقدام نمود، اولین كاوش توسط نگارنده نیز در زمستان سال 1379 به مدت 45 روز در تالار بزرگ و طولانی طبقه دوم انجام گرفت كه به جهت خاكبرداری های غیر اصولی كه قبلا" بیشتر در آن انجام شده بود، نتیجه لازم و قابل اعتمادی دستگیر هیات نشد. بنابر این توجه به طبقه چهارم معطوف گردید. و در همین سال تعدادی گمانه در طبقه چهارم زده شد كه به لحاظ نتایج قابل توجه ای كه در بر داشت. برنامه كاوش آن برای سال 80 ارئه گردید. در سال 1380 ( تابستان و پائیز ) علاوه بر كاوش هایی كه در طیقه چهارم انجام شده و مطالعات قبلی را تكمیل نمود، در دامنه های جنوبی غار و آن سوی دره ( دامنه كوه سه دختران ) در ارتباط با دوره های مختلف غار كاوش هایی انجام گرفت كه فقط به دوره اسلامی آن قرون 7 و 8 كه همزمان با غار كرفتو بود، دست پیدا نمودیم كه عبارت بود از یك گورستان و نیز در محوطه های اطراف از جمله ده كهنه ( غرب غار كرفتو به فاصله یك كیلومتر ) تلك آوی 2 كیلومتری جنوب غربی غار، غار كانی میكائیل یك كیلومتری شمال غار كرفتو كاوش هایی انجام گرفت كه همگی با دوره های مختلیف غار، پیش از تاریخ پارت و ساسانی، اسلامی، همخوانی داشته است. كاوش در این محوطه ها نشان داد كه در دوره های مختلف به جز پیش از تاریخ ( اواخر هزاره پنجم و اوایل هزاره چهارم ) غار كرفتو به عنوان یك مركزیت قرار داشته است و اینكه ایا می توانسته به خصوص در دوران پارت و ساسانی به جایگاه ویژه ای چون نیایشگاه و محل اجرای مراسم مذهبی باشد جای مطالعه و تحقیق بیشتری را طلب می كند، با این وجود نگارنده معتقد است این معماری ایجاد شده در دل كوه و تراش صخره ها كه بی نظیر ترین معماری صخره ای در ایران است پیامی غیر از یك فضای مسكونی را دارا است مطالعه بر روی معماری موجود اشیا و سفالینه های بدست آمده ما را در نتیجه گیری نهایی یاری خواهد نمود.

 

هدف از انجام پژوهش میدانی : ( طرح احتمالات پیش از انجام بررسی )

غار كرفتو به سبب داشتن معماری منحصر به فرد و بی نظیر صخره ای همیشه مورد توجه بوده است و از این بابت استانهای كردستان در دد سرمایه گذاری و سامندهی اطراف و دامنه های آن بر آمده بود كه این امر می بایست با نظر و برنامه های پژوهشی سازمان میراث فرهنگی كشور هماهنگی و همسویی داشت. بنابر این در سال 1376 همزمان با كار ساماندهی غار از جمله محوطه سازی، پله گذاری و پاكسازی غار كاوشهای محدودی هم انجام گرفت، در این باره متاسفانه طبقه دوم با خاكبرداری های غیر اصولی و عجولانه و پله گذاری برای دست یابی آسان به غار كار پژوهش علمی باستان شناختی را شكل ساخت و در بعضی از موارد خاكبرداری ها در طبقه دوم ما را از دست یابی به یك نتیجه اصولی و علمی از طریق كاوش محروم ساخت ،با این حال از آنچه كه باقی مانده در طبقه دوم بود و نیز طبقه چهارم كاوش آن نتایج قابل قبولی ارائه گردد.

 

نتایج حاصله : ( طرح دستاوردها از جمله اشیا یا نتایج تاریخی و ... )

در ابتدای امر چون هدف استانداری آماده سازی غار برای بازدید كنندگان و جذب آنها بود و با بودجه ای كه برای اختصاص داده بود در جهت تسریع در این كار، فشار را بر روی میراث استان و هیات كاوش برای كار مضاعف نموده بود، با این وجود كاوش و پژوهش در غار و محوطه های اطراف و پناگاه ها در دوفصل كاوش انجام گردید و نظر بر این بود كه بدون پژوهش و مطالعات اساسی در رابطه با غار هچگونه خاكبرداری و پاكسازی در محوطه غار انجام نشود كه در اصل همان برنامه به اجرا در آمد. بدون شناخت لایه های باستانی و مواد فرهنگی آن كاری صورت نگرفت پس از انجام گمانه زنی های در محوطه درون غار و بیرون آن، خاكهای موجود بطور كامل غربال گردید.كه 22 هزار قطعه سفال مربوط به دوره های مختلف غار بدست آمد. چون كاوش غار بصورت اضطرای بود، بنابر این با توجه به اضطراریبودن مورد، بطور هدف مند كند، شناخت دوره های مختلف غار با انجام گمانه زنی مد نظر قرار گرفت كه پس از آن برای ارتباط دادن این دوره ها با محوطه های اطراف و موقعیت مكانی غار كرفتو در دوره های مختلف تاریخی كاوش در این محوطه ها در دستور كار قرار گرفت كه البته این اهداف هیات كاوش در آغاز كار بوده است. در پایان كار با توجه به مطالعات مقدماتی بر روی سفالینه های یافت شده از غار و محوطه های اطراف آن انجام گردیده است. معلوم گشت كه در دوره های پارت و ساسانی و قرون هفت و هشت هجری غار كرفتو فعال بوده ولی از نظر نوع فعالیت و مورد استفاده قرار گرفتنش، متفاوت بوده است. بدین صورت كه در دوره های پیش از اسلام، با احتمال فراوان نوع مركز آئینی و نیایش محسوب می گردیده و در دوره های اسلامی با تغییراتی كه در آن ایجاد كرده بودند به عنوان سكونت گاه و چه بسا مكان دفاعی كاربری داشته است، چرا كه هنوز هم محلی ها با آن قلعه می گویند. قلعه ای كه آثار و بقایای برج مانند قلعه ای كه در بالای كوه قرار داشته، هنوز هم وجود دارد. اما از محوطه هایی كه در فصل دوم به جهت ارتباط با غار كرفتو مورد كاوش قرار گرفت، یك گورستان هزاره اول ق. است كه ظروف منقوش سفالی آن7 مهره ای عقیق و آهكی كوچك و سنجاق های مفرغی و گیره های موی سر مفرغی آن شباهت تام كاملی با اشیا به دست آمد از زیویه دارد زیویه حدودا" در كیلومتری غرب این محوطه قرار گرفته دراین گورستان كه به سال شناسایی گردید و در سال اقدام به كاوش آن شد قبور مستطیل شكل در دل سنگ های رسوبی سست و قابل انعطاف ( تعرف های آتشفشانی ) كنده شده است و اجساد بصورت چمباتمه همراه با اشیا مفرغی و سفالینه های منقوش دفن شده اند.

موضوعات مرتبط: معرفي استان كردستان، مکانهای دیدنی استان کردستان

روستای ژیوار

روستای ژیوار در منطقه هورامان استان کردستان شهرستان سروآباد در جنوب کوههای کوسالان و در کنار رودخانه سیروان و در همسایگی شمالی روستاهای بلبر و سلین واقع شده است. روستا میان دره ای قرار دارد که باغ ها و جنگلهای سرسبز بلوط حاشیۀ آن را فراگرفته است. تابستانهای گرم و معتدلی دارد و زمستانهای آن در بسیاری از سالها سرد می باشد.

روستا از نظر راههای ارتباطی دارای جاده شوشه ماشین رو است و هر گردشگری جهت بازدید و دیدن مناظر طبیعی و معماری زیبای روستا می تواند به روستا سفر نماید. بدلیل قرار گرفتن در فاصله بین شهرهای مریوان و پاوه شرایط سفر به این روستا در این سالها آسانتر صورت می گیرد. یعنی در روزهایی که امکان تردد از جاده اورامان تخت ممکن نباشد با خیال راحت ( استفاده از ماشين شاسي بلند ) می توان مسیر پاوه را انتخاب نموده و به شهر دسترسی پیدا کرد.

موضوعات مرتبط: معرفي استان كردستان، مکانهای دیدنی استان کردستان

لیست روستاهای استان کردستان

 

لیست روستاهای شهرستان سنندج

لیست روستاهای شهرستان سقز

لیست روستاهای شهرستان سروآباد

لیست روستاهای شهرستان مریوان

لیست روستاهای شهرستان کامیاران

لیست روستاهای شهرستان قروه

لیست روستاهای شهرستان بانه

لیست روستاهای شهرستان بیجار

لیست روستاهای شهرستان دیواندره 

موضوعات مرتبط: معرفي استان كردستان، لیست روستاهای استان کردستان، لیست وبلاگ روستاهای استان کردستان

لیست روستاهای شهرستان سنندج  

موضوعات مرتبط: معرفي استان كردستان، لیست وبلاگ روستاهای استان کردستان

لیست روستاهای شهرستان دیواندره 

موضوعات مرتبط: معرفي استان كردستان، لیست وبلاگ روستاهای استان کردستان

لیست روستاهای شهرستان بیجار 

موضوعات مرتبط: معرفي استان كردستان، لیست وبلاگ روستاهای استان کردستان

لیست روستاهای شهرستان بانه 

 

موضوعات مرتبط: معرفي استان كردستان، لیست وبلاگ روستاهای استان کردستان